george orwell - katalonya'ya selam

Download George Orwell - Katalonya'ya Selam

Post on 22-Jul-2016

269 views

Category:

Documents

6 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

 

TRANSCRIPT

  • ALAN YAYINCILIK : 40 ada Edebiyat Dizisi : 13

    KATALONYA'YA SELAM

    HOMAGE TO CATALONIA 1938

    ngilizce'den eviren : Jlide Ergder

    Birinci Bask : Nisan 1985

    Dizgi/Bask: Can Matbaa

    Kapak Dzeni : PANO GRAFK

    George OrwelI

    SELAM

    ngilizce'den eviren Jlide JErgder

    Orjinal Ad :

  • ALAN YAYINCILIK : 40 ada Edebiyat Dizisi : 13

    KATALONYA'YA SELAM HOMAGE TO CATALONIA

    1938 ngilizce'den eviren :

    Jlide Ergder Birinci Bask : Nisan 1985 Dizgi/Bask: Can Matbaa Kapak

    Dzeni : PANO GRAFK

    George OrwelI

    KATALONYA'YA SELAM

    ngilizce'den eviren Jlide JErgder

  • BLAR den ORWELLe*

    ''spanya'da den gnlller, bu savan anlarn yreklerinde kt bir yara

    gibi tamlardr. nk, insan, hakl olduu halde yenilebileceini, zorbaln gayrete boyun edireceini,

    bazen cesaretin kendi kendisinin dl olmadn spanya'da renmitir.'''

    Albert Camus

    Eric Arthur Blair, 1903 ylnda, ngilizler'in hkimiyeti altndaki Bengal'de (Hindistan) Motihari de dodu. Richard Walmes-ley Blair ile da Mabel Limouzin'in ikinci ocuklaryd. Orwell doduunda 46 yanda olan babas, Hindistan Sivil Servisi'nin Uyuturucu Blm nde vazifeliydi.

    Eric Blair drt yanda iken aile ngiltere'ye dnerek Hen-ley'e yerleti. Babas ksa srede Hindistan'a geri gitti ve 1912'de emekli oluncaya kadar orada almaya devam etti. Dolaysyla Orwell, daha sonralar kaydettii gibi, babasn sekiz yandan nce ok az grebildi. Kocasndan sekiz ya gen olan annesi, 1908'de nc ocuklarn dnyaya getirdi. Bylece Blair ailesi, 5'er yl arayla iki kz ve bir erkek ocua sahip oluyordu.

    Eric Blair sekiz yanda iken, Sussex'deki zel bir hazrlk okuluna balad. Orwell, be sene mddetle tatiller dnda tm zamann geirdii bu okulun, ngiliz snf sistemine ilikin fikirlerini belirlediini ne srmtr. Daha sonra burslu olarak, bir dnem Wellington ve drt buuk yl Eton olmak zere, iki zel ortaokula gitti. Tatil gnleri dnda yine hep okuldayd. Eton'dan ayrld srada ailesi Oxfordshire'den Suffolk'a tand.

    Hindistan mparatorluk Polisi'ne katlan Eric Blair, 1922 il 1927 yllar arasnda hizmet ettii Birmanya'da polis eitimi grd. zinli olarak evine geldii srada, Birmanya'ya dnmemeye karar verdi. Hindistan mparatorluk Polisi'nden istifas 1928 ylbanda yrrle girdi. Bul andan beri yazar olmay dleyen Orwell, mparatorluk Polis Tekilt'nn bylesi bir meslek iin hi de uygun olmadn dnmt. Daha sonra cereyan eden hadiseler, Orwell'in bu dnemde emperyalizme hizmet ettiini (kavradn ve bu sisteme kar ktn gstermitir.

    Blair'in yirmi drt yana kadarki hayatn, balca, emper-

    5

  • BLAR den ORWELLe* ''spanya'da den gnlller,

    bu savan anlarn yreklerinde kt bir yara gibi tamlardr. nk, insan, hakl olduu halde

    yenilebileceini, zorbaln gayrete boyun edireceini, bazen cesaretin kendi kendisinin dl olmadn

    spanya'da renmitir.''' Albert Camus

    Eric Arthur Blair, 1903 ylnda, ngilizler'in hkimiyeti altndaki Bengal'de (Hindistan) Motihari de dodu. Richard Walmes-ley Blair ile da Mabel Limouzin'in ikinci ocuklaryd. Orwell doduunda 46 yanda olan babas, Hindistan Sivil Servisi'nin Uyuturucu Blm nde vazifeliydi.

    Eric Blair drt yanda iken aile ngiltere'ye dnerek Hen-ley'e yerleti. Babas ksa srede Hindistan'a geri gitti ve 1912'de emekli oluncaya kadar orada almaya devam etti. Dolaysyla Orwell, daha sonralar kaydettii gibi, babasn sekiz yandan nce ok az grebildi. Kocasndan sekiz ya gen olan annesi, 1908'de nc ocuklarn dnyaya getirdi. Bylece Blair ailesi, 5'er yl arayla iki kz ve bir erkek ocua sahip oluyordu.

    Eric Blair sekiz yanda iken, Sussex'deki zel bir hazrlk okuluna balad. Orwell, be sene mddetle tatiller dnda tm zamann geirdii bu okulun, ngiliz snf sistemine ilikin fikirlerini belirlediini ne srmtr. Daha sonra burslu olarak, bir dnem Wellington ve drt buuk yl Eton olmak zere, iki zel ortaokula gitti. Tatil gnleri dnda yine hep okuldayd. Eton'dan ayrld srada ailesi Oxfordshire'den Suffolk'a tand.

    Hindistan mparatorluk Polisi'ne katlan Eric Blair, 1922 il 1927 yllar arasnda hizmet ettii Birmanya'da polis eitimi grd. zinli olarak evine geldii srada, Birmanya'ya dnmemeye karar verdi. Hindistan mparatorluk Polisi'nden istifas 1928 ylbanda yrrle girdi. Bul andan beri yazar olmay dleyen Orwell, mparatorluk Polis Tekilt'nn bylesi bir meslek iin hi de uygun olmadn dnmt. Daha sonra cereyan eden hadiseler, Orwell'in bu dnemde emperyalizme hizmet ettiini (kavradn ve bu sisteme kar ktn gstermitir.

    Blair'in yirmi drt yana kadarki hayatn, balca, emper-

    5

  • yalist Britanya'nn ynetici orta snfnda bir yer edinmesi iin elzem eitim belirlemitir. Ana ve baba tarafndan ailesi, Hindistan ve Birmanya'da uzun seneler yaam, lasker, idar ve ticar alanda hizmet vermiti. Yetikin yllarndaki yaants ta-mamiyle bu ereve iinde geti. Bir anayurt ss ve ynetici yetitiren okullar andan oluan ngiltere'deki hayat ise, olaan bir aile yaamndan mahrum yllar anlamna geliyordu. 1927'de bu ereveyi krdnda, kendini hayatnn te ikisini geirdii ngiltere'de buldu. Ancak tm bu zaman, belirli trden ilikiler btnnn, pek,.seyrek, olarak da aile durumunun, ta-iimlad kurumlar iinde gemiti. Britanya'da yirminci yzyln ilk yarsnda, benzer', bir birikim ve maziye sahip erkeklerin siyasi ve kltrel eemenlii ylesine belirgindi ki, Orwell'in ye- yetimesi genellikle olaan ve usulne uygun olarak vasflandrla-bilir. Bir baka ifadeyle, Britanya'daki' ou insann hayat da dahil bir ok nemli ynden bu garip hatt yabanc idi. Or-well'in bundan sonraki dokuz yln incelerken, bu noktann ha-trlanmas ve vurgulanmas gerekir. nk, tm bu unsurlar bali olduu ey, yeni bir toplumsal ilikiler ann kurulmas ve nemli bir balamda, yeni bir toplum kimliinin yaratlmas dr. bu Blair'in Orwell'e evriminde dnm noktasdr.

    lk lk kopuun nedenlerii kukusuz hayli karmak olmakla bir-likte, iki unsur ok aikrdr. Byme anda yazar olma arzu-su nekadar berrak berrak idiyse, yapt iin uygunsuz bir meslek olduu fikride zamanla olumutu. Deiiminin sonunda, emper-yalizmin kt bir ey olduunu yazyordu; iinden ne kadar a-buk ayrlrsa o kadar iyi bir ey yapm! olacakt (CEJL, I, 236). Henz emperyalizmin hizmetinde iken tepkisi daha karmakt. daha sonralar gzlemledii zere, hizmetinde olduu imparatorlua duyduu nefret ile imparatorlua kar olan yerli halka ka duyduu fke arasnda skp kalyor; ve bu, ivedi iini zorla-tryordu. Teorik olarak, tamamiyle Birmanyallar'dan yana ve tamamiyle onlar ezen ngilizlere kar olduunu sylyordu. fiiliyatta ise, hem emperyalizmin kirli ilerini reddediyor hem de onun iinde yer alyordu. Hayatnn geri kalan ksm incelendiinde, bu karmak tep-kinin baz blmleri anlalabilir. Kopu annda hl can alc olan bir husus da, onun ngiltere ile, yani tand ve ait olduu ancak, soyutlama hari, baka ynlerden hi bilmedii bir toplumla olan kararsz ve bulank ilikisidir. Bu yzden, mparator-

    luk Polisi'nden ayrlmas ve ayn snf a iinde yaamak zere ngiltere'ye yerlemesi mmknd. Sadece emperyalizmin ak tezahrlerine tepki gsteriyor olsayd, byle davranmas olaan da saylrd. Lkin, ngiltere ile olan iliki meselesi daha da na-ziktl Serbest kalnn ilk alt. aynda Blair'ln fiilen yapt ey, Londra'nn Dou Ucu'nu keif seferine kmak, ngiliz yoksul snfn tanmak oldu. Notting Hill'de bir oday hareket ss olarak tuttu. Sonra, 1928 ilkbaharnda, Paris'in ii mahallesinde bir oda kiralad. Notting Holl'de ayn caddede ikamet etmi olan sevgili teyzesi Nellie Limouzin, Orwell'in on sekiz aylk kal sresi boyunca Paris'te bulunuyordu. Dou Ucu'na yapt sefer, sonralar onun sk sk yenileyecei bir tr oldu: sradan ngiliz'i kefetme yolculuu. Yeni hayatnn iki buuk senesi bir btn olarak alnrsa, onun yazar olanak kendini tantmasndaki ana drty anlama imkn doar. Bu adan, Paris'in seilmesi dneminin tipik bir zelliidir. On yl sonra, 1920'lerin Parisi'nin sanatlar, yazarlar, renciler, sanat merakllar, seyyahlar, ayyalar ve benzeri grlmedik basit vreler tarafndan istil edilmiti..., ehrin baz semtlerinde szde sanat says, fiilen, alan nfustan daha ok idi; sonra bu tabaka yeni bir Buz a misali zlverdi, kozmopolit sanat kalabal da yok oluverdi diye yazd (OEJL, I, 493). Bir zamanlar bir parasn olu-turduu bir olgunun horlayc ve yozlaan artlarnda yazma tut-kusuna, deneyiminin pek ok evresinde karakteristik olan bu alkanla, dikkat etmemiz gerekir. Paris'te iken, sonradan kaybolan, iki roman yazd; Franszca ve ngilizce baz makaleler yaynlad. Zatrre oldu, on hafta kadar bulak ve mutfak hizmetlisi olarak alt, sonra da 1929 ylnn sonunda ngiltere'ye dnd.

    zleyen iki buuk yl boyunca, kendisini farkl temelde bir yazar olarak kabul ettirmeye alt. Yazmak iin ebeveyninin Suffolktaki evini kulland; ara sra makale yazarak ve retmenlik yaparak para kazand. Kendi seimi olmakszn Down and Out in Paris and London (Paris ve Londra'da Perperian) ad verilen ilk kitabnn eitli uyarlamalarn hazrlad. Perperian yerine bulak'y tercih ederdim. diyor. (CEJL, I, 107). Kitap tecrbelerinin yazya dklmesiydi, ama herkes iin ayn ey geerliyse, mster adla yaynlanmasn yeleyeceini belirtti. Kitabn neri srasnda hayatm retmenlik ederek kazand iin, bir yerde bu tercihi anlamak mmkn. Ancak, isim sorunu,

    6 7

  • yalist Britanya'nn ynetici orta snfnda bir yer edinmesi iin elzem eitim belirlemitir. Ana ve baba tarafndan ailesi, Hindistan ve Birmanya'da uzun seneler yaam, lasker, idar ve ticar alanda hizmet vermiti. Yetikin yllarndaki yaants ta-mamiyle bu ereve iinde geti. Bir anayurt ss ve ynetici yetitiren okullar andan oluan ngiltere'deki hayat ise, olaan bir aile yaamndan mahrum yllar anlamna geliyordu. 1927'de bu ereveyi krdnda, kendini hayatnn te ikisini geirdii ngiltere'de buldu. Ancak tm bu zaman, belirli trden ilikiler btnnn, pek,.seyrek, olarak da aile durumunun, ta-iimlad kurumlar iinde gemiti. Britanya'da yirminci yzyln ilk yarsnda, benzer', bir birikim ve maziye sahip erkeklerin siyasi ve kltrel eemenlii ylesine belirgindi ki, Orwell'in ye- yetimesi genellikle olaan ve us

Recommended

View more >